Przedszkole to zupełnie nowy rozdział w życiu dziecka. Niezależnie od tego, czy wcześniej uczęszczało do żłobka, czy miało nianię, spędzało czas z dziadkami czy opiekowali się nim dotąd rodzice. To kamień milowy w jego rozwoju emocjonalnym, intelektualnym, a także, a może nawet przede wszystkim – społecznym.
Choć jednym dzieciom przystosowanie się do nowych warunków przychodzi łatwiej, innym z wielkim trudem, emocje związane z rozpoczęciem przedszkola są zawsze ogromne. Emocje, z którymi 3-latek nie jest w stanie sobie sam poradzić. Dlatego tak ważny jest proces adaptacji, w którym równie ważną rolę jak kadra placówki odgrywają rodzice początkującego przedszkolaka.
Po co jest adaptacja w przedszkolu
Adaptacja w przedszkolu to proces, który ma umożliwić dziecku łagodne i spokojne przystosowanie się do nowej rzeczywistości. A ta rzeczywistość to w pierwszej kolejności nowe miejsce i ludzie (zarówno grupa rówieśnicza jak i dorośli opiekunowie), ale też rytm dnia, zasady i reguły, które początkujący przedszkolak musi poznać, zrozumieć i nauczyć się zgodnie z nimi funkcjonować.
Dziecko pozostające po raz pierwszy pod opieką obcych osób, w mniejszym lub większym stopniu zostaje narażone na utratę poczucia bezpieczeństwa, dlatego proces adaptacji to też budowanie relacji i zaufania. To stopniowe wprowadzanie w życie przedszkola.
Poczucie bezpieczeństwa dziecka
Rytm dnia, zasady, reguły, branie udziału w grupowych aktywnościach – to wszystko jest dla dziecka wyzwaniem, które znacznie łatwiej mu pokonać, kiedy maluch czuje wsparcie dorosłych. Poczucie bezpieczeństwa to jedna z podstawowych potrzeb człowieka, a w szczególności dziecka, u którego jest ono mocno uzależnione od obecności opiekuna, którym do tej pory najczęściej był rodzic.
Adaptacja dziecka to więc nie tylko zapoznanie z miejscem, rytmem dnia i obowiązującymi w przedszkolu zasadami, ale przede wszystkim budowanie relacji opartej na zaufaniu i bliskości, a także pomoc w nawiązaniu zdrowych relacji z innymi dziećmi. Na pierwszym miejscu muszą zawsze być potrzeby dziecka.
Gotowość przedszkolna
Większość dzieci rozpoczyna edukację w przedszkolu w wieku 3 lat, jednak zdarza się, że rodzice zapisują do placówki 2,5-letnie maluchy. Ważnym pojęciem tym wypadku jest gotowość przedszkolna, czyli osiągnięcie takiego stopnia rozwoju, który pozwoli na dziecku na uczestniczenie w życiu przedszkolnym. Rodzice powinni zwrócić uwagę na takie elementy jak:
- samoobsługa – dziecko nie musi być w pełni samodzielne, ale powinno wykazywać chęci i podejmować próby wykonywania czynności samoobsługowych lub umieć poprosić o pomoc dorosłego;
- zgłaszanie potrzeb fizjologicznych;
- radzenie sobie z rozłąką z rodzicami – adaptacja w przedszkolu jest łatwiejsza dla dzieci, które wcześniej chodziły do żłobka lub pozostawały pod opieką innych dorosłych;
- umiejętność odnalezienia się w grupie rówieśników;
- gotowość do zabawy bez asysty rodzica;
- aktywne spędzanie czasu na świeżym powietrzu, np. na placu zabaw.
Adaptacja przedszkolna – dlaczego dziecko płacze
Wielu rodziców martwi się tym, że w początkowej fazie adaptacji do przedszkola dziecko płacze. A przecież jest tam miło, wesoło, kolorowo, są koledzy, koleżanki, zabawy i „nic złego się nie dzieje”. Żeby jednak zrozumieć płacz, a czasem wręcz strach, warto przyjrzeć się wyzwaniom, z jakimi mierzy się mały człowiek rozpoczynający swoją przedszkolną przygodę i co czuje dziecko w sali przedszkolnej.
Płacz dziecka w okresie adaptacji powodują m.in.:
- rozłąka z rodzicem – lęk separacyjny może być szczególnie silny, jeśli do tej pory maluch spędzał czas głównie w domu z mamą lub tatą;
- trudności w nawiązaniu kontaktów – choć dorosłemu może się wydawać, że zabawa z innymi dziećmi to szczyt marzeń każdego malucha, odnalezienie się w grupie rówieśników wcale nie jest takie proste;
- samoobsługa – rozpoczynając edukację przedszkolną, dziecko nie musi być w pełni samodzielne, jednak z wieloma sprawami musi radzić sobie samo, a przynajmniej umieć poprosić o pomoc dorosłego, co na początku może być źródłem stresu;
- strach przed nieznanym – to nowe kolorowe miejsce jeszcze jakiś czas będzie dla dziecka obce – potrzebuje czasu, żeby zapamiętać, gdzie co leży, czy gdzie jest toaleta;
- hałas i nadmiar bodźców – każde dziecko ma inny profil sensoryczny – dla jednego kolorowa, różnorodna przestrzeń będzie fajna i atrakcyjna, u innego będzie powodować rozdrażnienie i poczucie zagubienia, podobnie jak dźwięki (których jak wiemy, w przedszkolu jest sporo!) a nawet dotyk;
- zdarzenia wywołujące u dziecka wstyd lub strach – tutaj ma znaczenie temperament – takie sytuacje jak stanięcie przed grupą i przedstawienie się czy zjechanie z nieznanej zjeżdżalni dla niektórych dzieci mogą na początku być czymś nie do przejścia.
Adaptacja dziecka czy rodzica?
Choć dziecko w przedszkolu pozostaje pod opieką nauczycieli to ogromną rolę w procesie adaptacji odgrywają przede wszystkim rodzice. Z jednej strony jeszcze w domu, w „bezpiecznych” warunkach mogą nauczyć malucha pewnej samodzielności, z drugiej, przygotować dziecko psychicznie do tego, co je czeka. Ważne są rozmowy, opowiadanie o tym, jak będzie wyglądała przedszkolna rzeczywistość. Takie wstępne przygotowanie ułatwia potem przystosowanie dziecka do warunków przedszkolnych.
To rodzic musi zapewnić małemu człowiekowi poczucie, że wszystko jest w porządku i nie ma się czego bać. Musi być jego ostoją i bezpieczną przystanią. Ale rodzic to też człowiek. Nieraz zdarza się, że mama i tata przeżywają rozstanie niemal równie mocno jak dziecko, martwią się, stresują. Choć to wszystko zrozumiałe, to jednak w czasie adaptacji rodzic musi „wziąć się w garść” i schować swoje strachy do szafy.
Przygotowanie dziecka do roli przedszkolaka:
- spaceruj z dzieckiem w okolicy przedszkola, pokaż mu budynek i plac zabaw
- opowiadaj o tym, jak wygląda przedszkolna rzeczywistość
- oglądajcie i czytajcie razem książeczki i przedszkolu
- nie wyręczaj dziecka w czynnościach samoobsługowych, wspieraj jego samodzielność
- pozostawiaj dziecko pod opieką innych dorosłych, niweluj lęk separacyjny
- odpowiadaj na pytania, wspieraj
- nie bagatelizuj obaw i strachu
W czasie dni adaptacyjnych:
- stopniuj czas pobytu dziecka w przedszkolu
- zaufaj kadrze przedszkolnej
- zaopiekuj się własnymi emocjami
- współpracuj z przedszkolem
- nie przedłużaj pożegnania, żegnając się, życz dziecku dobrej zabawy
- unikaj komunikatów, które budują strach, mów językiem pozytywów
- poświęcaj dziecku uwagę w domu: spędźcie rano chwilę na rozmowie, a po powrocie z przedszkola zapytaj, jak minął dzień
- wyraźnie poinformuj dziecko, kiedy wrócisz: po południu, po drzemce lub po obiadku, aby nie miało fałszywych oczekiwań
- zapoznaj się z planem dnia placówki
- nie zaglądaj przez okno, nie stój i nie nasłuchuj pod drzwiami
- nie „przekupuj” dziecka zabawkami i słodyczami w zamian za pójście do przedszkola
- nie porównuj do innych przedszkolaków czy starszego rodzeństwa
(źródło: https://blizejprzedszkola.pl/adaptacja-w-przedszkolu-jak-pomoc-dziecku-i-wesprzec-rodzica,4,6179.html#)